Hristiyanlık’ta Eski ve Yeni Ahit

1. Giriş

a. Hristiyanlık

Günümüzde Hristiyanlık 2 milyara yaklaşan nüfusuyla dünyanın en büyük popülasyonuna sahip dinidir. Bu din temelde Katolik, Ortodoks ve Protestan olmak üzere 3 mezhebe ve bunun yanında bir sürü küçük cemaatlere de ayrılmış durumdadır.

Hristiyanlık her şeyden önce İsa Mesih üzerine temellenmiş bir inançtır^[1]. Bu inanca göre çarmıha gerilerek insanlığın günahlarına kefaret olan İsa Mesih, Tanrının oğlu hem de insanlığın kurtarıcısıdır. Hristiyanlık bu temel inanç üzerinden, İsa’nın mesajı üzerinden, yürüyen bir dindir.

b. Kitabı Mukaddes

Hristiyanların kutsal kitabı olarak geçen Kitabı Mukaddes (Bible) iki ana kısma ayrılır. Bu iki kısım eski ahit ve yeni ahittir. Hristiyanların Eski Ahit dediği aslında Torah, Neviim ve Ketuvim olarak 3 ana bölüme ayrılan ve tamamına yakını İbranice olan Yahudi kutsal kitap külliyatı Tanah’tır^[2]. Bunun yanında Hristiyanlara özgü olan Yeni Ahit; tamamen Yunanca 4 İncil, Elçilerin işleri, Mektuplar ve Vahiy olmak üzere 4 kısma ayrılır.

Kitabı Mukaddes Kuran’dan çok farklıdır. Kuran tek bir sunuşla tek bir dilde 22 yılda yazılmış bir kitaptır. Buna karşın Kutsal Kitap 1500 yıllık bir zaman dilimi içerisinde çeşitli dillerde yazılan ve derlenen 72 kitaplık bir dizidir.^[3] Tabiki bu kadar uzun bir sürede derlenen bir kitabın çok büyük bir tarihsel birikimi yansıtacağı açıktır.

Kitabı Mukaddes’in büyük bölümü insanlar tarafından yazılmıştır, Hristiyanlar dahil dünyadaki çoğu insan bunu kabul eder. Lakin Hristiyanlıkta buna karşın Tanrı’nın esini anlayışı vardır: Kutsal Kitabı yazan insanlara, yazdıklarını Tanrı ilham etmiştir. Bu anlayışa göre yazar Tanrının isteğinin dışında bir şey yazamaz ve Tanrı istediklerini de ilham yoluyla yazara yazdırır^[4]. Aslında mana bakımından bir zorunluluk vardır ve yazarın kendisi bu manadan sapamaz. Bunun yanında yazarın kendi kültürel birikimi, düşünce tarzı, vs. bu mananın yazılışında vücut bulabilir. Eğer mana zarfsa, yazarın kişisel birikimi de mazruftur^[5]. Mazruf, zarfın anlamında değişime yol açmasa da yazılış biçiminde değişikliklere yol açabilir. Bu yüzdendir ki günümüzdeki dünya üniversiteleri, ilahiyat fakülteleri, Kutsal Kitap enstitüleri Kutsal Yazılardaki hakikî manayı bulmak, “mektubu zarftan çıkarmak” amacıyla bir sürü çalışmalar yürütür^[6].

2. Dini Metinlerin Tayini Süreci

a. Eski Ahit

Eski Ahit’in kanonu Kudüs’ün tahribatına kadar tam anlamıyla tamamlanmış değildi ama belli bölümleri yıllar öncesinden onaylanmıştı. Örneğin Torah, Kral Yeşuha döneminde dahi kabul edilmişti. Neviim ise MÖ 2. yy.ın sonuna doğru belirlenmişti. Mezmuhlar kabul edildi ama diğer kitaplar Yahudi tarikatlarına göre değişiklik gösterebiliyordu. Ferisilerin Rabbani okulu son bir liste olan 24 kitaba vardılar ki bu 24 kitap, Hristiyanlıktaki 39 kitaba denk gelir.

Septuagint’te (Tanah’ın Yunancaya tercümesi) bulunan ek 10 kitap, kanonun belirlenmesindeki titizlikten dolayı reddedildi. Günümüzde Katolik İncil’indeki Eski Ahitte Apokrit denen 7 adet kitap bulunsa da çoğu Yahudi bilginine göre bu kitaplar iyi tarihi ve dini belgeler olup Tanah’taki kanonik kitapların seviyesinde değildirler^[7].

b. Yeni Ahit

Yeni Ahit kitaplarını tanıma ve toplama süreci Hristiyan kilisesinin ilk yüzyıllarında başlamıştır. Çok erken bir dönemde Yeni Ahit kitaplarından bazıları ilham edilmiş olarak kabul edildi. Pavlus, Luka’nın yazılarını Eski Ahit kadar yetkili olarak gördü. Petrus, Pavlus’un yazılarından Kutsal Yazılar olarak bahsetti. 1. Clemens en az sekiz Yeni Ahit kitabından bahsetti. (MS 95) Antakyalı İgnatius yaklaşık yedi kitabı kabul etti. (MS 115) Havari Yuhanna’nın bir öğrencisi olan Polikarp on beş kitabı kabul etti. (MS 108) Daha sonra, İrenaeus yirmi bir kitaptan bahsetti. (MS 185)

Normalde dördüncü yy.ın ikinci yarısına kadar Kutsal Yazılar serbest bir biçimde gelişiyordu lakin bu tarihten sonra Hristiyan inancında bir dönüm oldu. Ortodoks piskoposların Laodikya (MS 363), Roma (MS 382) ve Hippo (MS 393) gibi konsillerde ‘heretik’ yazıları Hristiyan İncil kanonundan kasıtlı olarak dışladılar. Laodikya Konsili (MS 363), kiliselerde yalnızca Eski Ahit’in -apokrif yazılarla birlikte- ve Yeni Ahit’in yirmi yedi kitabının okunması gerektiği sonucuna vardı^[8]. Hippo Konsilleri (MS 393) ve Kartaca Konsilleri (MS 397) aynı yirmi yedi kitabı yetkili olarak yeniden teyit etti^[9]. Böylece 4. yy.ın ikinci yarısında günümüzdeki Yeni Ahit büyük oranda şekillenmiş oldu.

3. Eski ve Yeni Ahit^[10]’in Arasındaki Farklılıklar

Eski Ahit aslında asıl olarak Yahudilerin kutsal kitabı olsa da Hristiyanlar da Eski Ahit’in hakiki ve kutsal olduğuna inanır. Eski Ahit Musa’ya MÖ 1400’de verilmiş olan 600’den fazla yasadan bahseder. Bu antlaşma Eski Ahit’te geçer ve neyi yapıp yapılmaması gerektiğini açıklar^[11]. Bunun akabinde Yeni Ahit İsa tarafından verilen müjdeyi belirtir. Bu müjde Tanrının İsa yoluyla yaptıklarını, İsa’nın Hristiyanlıktaki yarattığı devrimi ve büyük mutluluğu açıklar.

Hristiyan inancına göre Yeni Ahit varken Eski Ahit’e gereklilik duyulmaz. Bu durum Pavlus’un şu örneklemesiyle anlaşılabilir:

“Bu, dolunayı gün doğumundan hemen önce ve hemen sonra gördüğünüzdeki durum gibidir. Ay, güneş doğmadan önce bir ihtişama sahiptir. Ancak güneş doğduktan sonra ay, güneşin üstün ihtişamı nedeniyle eriyip gider, hükmü kalmaz.^[12]”

Aynı şekilde Pavlus der ki “Yeni Ahit Tanrının İsa yoluylaki müjdesini içerir ve Eski Ahitteki Tanrının yasalarına üstün gelir. Bu yüzden Eski Ahitteki Tanrının yasalarına bağlanmak ve Hristiyanlık diye anlatmak yanlıştır.”^[13] Sorun aslında yasaların yanlış ve kötü olması değildir, bu yasalar hakiki ve kutsaldır. Sorun şu ki biz insanlar bu yasaları kendi irademizle sürekli kılmaya muktedir değiliz. Eski Ahit’te hükümlerin temel bir yeri vardır. Tanrı’nın tutulmasını emrettiği ve yapılmasından sakındırdığı emirler, ne kadar yol gösterici olsa da insanlarda bu emirleri yerine getirmek için bir motivasyon sağlamaz. Bu yüzden insanlar sürekli saparlar ve sonuç bir başarısızlık olur. Buna kıyasla Yeni Ahit’te İsa, insanoğlunu Tanrı’nın sevgisi üzerinde birleşmeye çağırır ve kurtuluş yolunu sevgi üzerinden gösterir. Kısacası Eski Ahit’te yasalar ve hükümler üzerinden ilerleyen bir anlayış, Tanrıya yaklaştırmakta başarısız olurken Yeni Ahit’teki İsa Mesih’in sevgi öğretisi buna üstün gelir ve başarılı olur^[14]. Kimilerinin Eski ve Yeni Ahit’in durumlarını açıklayan başka bir metaforu daha bulunur. Bu metaforda yüzme hocalarından bir tanesi Eski Ahit’e, diğeri Yeni Ahit’e benzetilir. Metaforu şu şekildedir:

“İlkokuldayken bir yaz iki seansta yüzme dersleri aldım. İlk seansta eğitmenim çok yetenekliydi ama havuza hiç girmedi! Sadece orada durdu, (kazağı ve eşofman altıyla, boynunda bir düdükle, biz donarken) nasıl yüzeceğimiz, kulaç atacağımız vb. konularda talimatlar bağırıyordu hata yaptığımızda da düdüğünü bize üflüyordu ve bizi azarlıyordu. Talimatları doğruydu ama ben çok az ilerleme kaydettim ve derslerden nefret ettim.

Sonraki seansta, çok farklı bir şekilde talimat veren bir kız geldi. O da talimatlar verdi ve hata yaptığımızda bizi düzeltti. Ama bizi tanıdı, bizimle suya girdi ve bizi tutarak, kollarımızı hareket ettirerek vb.ler ile kulaç atmayı öğrenmemize yardımcı oldu. Ne fark! Dersleri beğendim ve yüzmeyi öğrendim çünkü bize yardım etti.^[15]”

Bu çok kritik ve mühim bir nokta içeren bir örneklendirmedir. Birinci öğretmen Eski Ahit gibi, ikincisi ise Yeni Ahit gibidir. Eski Ahit soğuk, sıkıcı, salt yasalardan oluşurken Yeni Ahit Tanrı için yaşamanın gücünü de sunar. Tanrı ikisinde de benzer talimatları verir ama Yeni Ahit’te Kutsal Ruh ile bunun motivasyonunu ve gücünü yanında sağlar.^[16]

Hristiyanlara göre Eski Ahit^[17] kutsal ve doğrudur ve Eski Ahit’ten öğütler alınabilir lakin Yeni Ahit’in Eski Ahit’e üstün basmasından dolayı en dindar Hristiyanlar için bile genelde Yeni Ahit’i okumak yeterli olup Eski Ahit’e bakılmaz.

4. Eski Ahit (Tanah)

Torah, Neviim ve Ketuvim kitaplarından oluşan Eski Ahit hem Yahudi hem de Hristiyanların kutsal kitabıdır. Bu 3 bölüm, birçok Yahudi tarafından II. Mabed Dönemine gelindiğinde Kutsal Kitap kanonu olarak kabul görmüştür. Luka 24:44’te İsa’nın “Bunlar, daha sizinle birlikteyken size söylediğim sözlerdir; Musa’nın Yasası’nda (Torah), peygamberlerin yazılarında (Neviim) ve Mezmurlar’da (Ketuviim) benim hakkımda yazılmış olan her şey yerine getirilmelidir.” ifadesi geçer. Aslında bu sözlerle İsa; bu kitapların hakiki ve Tanrı’dan olduğunu, kendisinin bu sözlerin tamamlayıcısı ve söz verilmiş Mesih olduğunu doğrular.^[18]

a. Torah (Tevrat)

Torah veya diğer bir ismiyle “Pentateukh” yani 5 bölümlük kitap olarak geçen Musa Kitapları (yasalar), hem Yahudiler hem de Hristiyanlar için kutsal kitaptır.^[19] Tarihsel sürece göre Musa ve takibindekiler, Mısır’dan kaçıp Sina yarımadasına varırlar ve orada Musa’ya Torah indirilir. Daha sonraları da Torah, Musa’dan Yeşu’ya, Yeşu’dan da bilgelere şeklinde teslim edilerek devam eder ve günümüze kadar ulaşır.^[20] İlk çağlarda 5 Kitabın Musa tarafından açıklandığı inancı yaygındı. Ancak çağdaş Kutsal Kitap bilginlerinin araştırmaları bu kitapların çıkış noktasının daha karmaşık olduğunu ortaya çıkardı. Bu araştırmalara göre Torah ilk başta Yahudiler tarafından ağızdan ağıza yayıldı ve sonrasında aşamalı bir şekilde birçok insanın katkısıyla birbirinden bağımsız belli anlatılar olarak birikti. Bu anlatılar muhtemelen MÖ. 5. yy.da bir araya getirilip Torah’ı oluşturdu.^[21] Bu karmaşık süreçte birçok insanın katkısı bulunması, Torah’ın değiştirilmiş olabileceği sorusunu kafalara getiriyor. Peki Yahudilik ve Hristiyanlık buna nasıl bir cevap üretiyor? Aslında Yahudiler ve Hristiyanlar, Torah’ın derleme aşamalarının Tanrının esin gücü sayesinde gerçekleştiğine inanırlar. (1.Giriş b.Kitabı Mukaddes)

Böylece de Torah derleme aşamasında bozuntuya uğramamış olur.

Torah 5 kitaba ayrılır, bu kitaplar sırayla şunlardır: Genesis (Doğuş), Exodus (Çıkış), Leviticus, Sayılar ve Devteronomos’tur.^[22] Bu kitapların ilki olan Genesis’te dünyanın Tanrı tarafından hiçten var edişi, Adem’in yaratılışıyla birlikte günah öyküsü anlatılır. Kitapta daha sonra eski peygamberler olan Nuh’tan, Tufan ülkesinden ayrılarak Filistine göç eden İbrahim’den, Ishak’dan ve İsmail’den, Yakup’tan ve Esav’dan, Yusuf ve kardeşlerinden ve yahudilerin Mısır’a geliş hikâyeleri anlatılır.^[23]

2. kitap olan Exodus’ta Musa’nın doğuşu ve çocukluğu, işlediği suç yüzünden Arabistan’a kaçması, peygamber oluşu, Firavun’la olan mücadelesi, Kızıl Denizi yarması gibi hikâyeleri içerir. Tanrının Sina’da Yahudilerle yaptığı Antlaşma ise kitabın zirvesini oluşturur.^[24] Kısaca Musa’nın hayatını kapsayan olaylar anlatılır.

3. kitap olan Leviticus her şeyden önce bir kanun kitabıdır ve Musa yasasının kuralları ile ayin usullerini içerir. 4. kitap olan Sayılar kitabı, adı üstünde, çölde yaşayan Yahudi Boyları ile ilgili nüfus boyları ve soy kütüklerinin bir derlemesidir.^[25]

Torah’ın son kitabı olan Devteronomos “İkinci Yasa” (Tesniye) anlamına gelir. Diğer kitapların öykülerini tekrarlaması ve öğütlerini yeniden sunması nedeniyle kitaba bu ad verilmiştir. Araştırmacılara göre bu kitap MÖ 7. yy.da Yahudilerin Kutsal Kitap’tan ayrılması ve putperestliğe bulaşmaları üzerine halkı şiddetle tekrar uyarmak amacıyla oluşturulmuştur. Aslında bu kitap Tanrının kavmi olan Yahudiliğe yaptığı itaat, doğruluk ve sevgi çağrısıdır. Tanrı seçtiği kavminin doğruya yönelmesini ister, aksi halde felaketlerle karşılaşacağını anlatır.^[26]

b. Neviim (Peygamberler)

Eski Ahit’te peygamberler iki kısma ayrılır. Bunlar Samuel, Natan, İlyas, Elişa gibi sözlü mesajlar veren peygamberlerle Yeşaya, Amos, Yeremya gibi yazılı kitap üreten peygamberlerdir.^[27] 1. gruptaki peygamberlerin sözlü mesajlarını katipler yazıya çevirmişlerdir. Tevrat’ta 4 büyük peygamber kitabı vardır. Bu kitapların yazarı İşaya, Yeremya, Hezekiel ve Daniel peygamberleridir. Bunun yanında 12 küçük peygamberin kitabı da bulunur. Bu peygamberler Hoşea, Yoel, Amos, Yunus, Obadya, Mika, Nahum, Habakkuk, Tsefanya, Haggay, Zekeriya ve Malaki’dir.^[28]

Neviim’de geçen peygamberler, toplumlarını günahlarından dolayı sert bir şekilde eleştirmişler ve düzelmelerini istemişlerdir. Peygamberlerin en büyük kaygısını “sosyal ahlak” mevzuları oluşturuyordu. Yoksul-zengin eşitsizliği, rüşvet, güçsüze karşı güçlüyü kayıran yargıçlar, ticarette hile yapan satıcılar, kişisel amaçlarla Tanrı Mesajını yozlaştıranlar vs. bu eleştirilerin mevzularını oluşturuyordu. Peygamberler kavim pişman olup Tanrıya dönmedikçe felakete uğrayacakları konusunda toplumu uyarmışlardır. Peygamberlerin mesajını ve uyarış şeklini, kendi kişisel karakterleri ve yaşadıkları olaylar da etkiler. Örnek vermek gerekirse Amos ve Yeremya kavimlerinin günahlarını çok sert bir şekilde kınamış ve mahvolma tehlikesiyle yüzleştiklerinden bahsetmiştir. Bunun yanında Hoşea Yahudi kavmini mutsuz evliliğinden dolayı kocasına karşı sadakatsiz kadına benzetir.^[29]

Felaket günü gelip de Yahudiler Babil’e sürülünce Peygamberlerin rolü değişti. Artık Peygamberler eleştirmekten ziyade destek çıkıyordu, Babil sürgünlerine teselli oluyorlardı. Çektiklerinin işledikleri günahlardan dolayı meydana geldiğini, tekrar Tanrıya dönerlerse kurtulacaklarını anlatıyorlardı.^[30]

c. Ketuviim (Yazılar)

Yahudiler müşrik komşularına nasıl yaşanması gerektiğini anlatan bir sürü bilgelik kitapları yazmışlardır ve aslında bu kitaplar Eski Ahit’in son bölümünü oluşturur. Bunun gibi bilge yazılarından oluşan Ketuviim, Filistin’de Yahudilerin Perslere ve Yunanlılara bağlı oldukları dönemde yazıya dökülmüştür.^[31] Ketuviim’de Tarihler, Mezmurlar, Eyüp, Süleyman’ın Meselleri, Rut, Neşideler Neşidesi, Vaiz, Ağıtlar, Ester, Daniel, Ezra, Nehemya olmak üzere 11 kitap bulunur.^[32] Bu kitaplar arasından en ünlüsü Davud’un Mezmurlarıdır. Mezmurlar Tanrıya övgü, şükran, güven duaları içeren ve üstüne Mesih bekleyişini, Tanrıdan yardım yakarışlarını dile getiren 150 adet ilahidir.^[33]

Bunun yanında Eyüp kitabı önemli bir bilgelik kitabıdır. Bu kitap iyilik-kötülük sorununu ortaya koyar ve “Yeryüzünde iyiler acaba neden çile çeker de kötülerin işi görünürde yolunda gider?” sorusu üzerinde durur. Bir başka kitap ise Meseller Kitabıdır. Bu kitap, Süleyman’a atfedilen özdeyişler derlemesidir ve “hayatın anlamı nedir” sorusu üzerinde düşünür. Kısacası Ketuviim birçok öğüt verici ve düşündürücü kitaplardan oluşan bir derlemedir.

5. Yeni Ahit

Yeni Ahit sadece Hristiyanlar tarafından kabul edilir ve Yahudilerce Kutsal Kitabın bir bölümü olarak kabul edilmez. Eski Ahit ile ilgili görüş ayrılıklarına karşın tüm

Hristiyanlar (Ortodokslar, Katolikler, Protestanlar) Yeni Antlaşma için aynı metni geçerli sayar.^[34]

Yeni Ahit; 4 kanonik İncil, Katolik Mektuplar, Havarilerin İşleri ve Vahiy olmak üzere 4 bölüme ayrılır. Yeni Antlaşmanın ilk 4 kitabına (4 İncil) Evangelium adı verilir. Evangelium Grekçe’de iyi haber, müjde anlamına gelir. Arapçada kullanılan “Injil” sözcüğü de aynı kökenden gelir. Temelinde her İncil İsa’nın yaşamının anlamını vurgular.^[35] İncillerde Eski Antlaşma’da bahsedilen Mesih umudunun gerçekleşmesinden, Tanrı’nın açımlanmasından, Tanrı’nın insanlığı kurtarmaya muktedir olduğundan bahsedilir.^[36]

a. Matta, Markos, Luka İncilleri (Sinoptik İnciller)

Sinoptik inciller Yeni Ahit’in ilk 3 kitabı olan Matta, Markos, Luka İncilleridir. Matta İncili havari Matta tarafından, Markos İncili John Mark tarafından ve Luka İncili Luka tarafından yazılmıştır.^[37] Bu kitapların Sinoptik İncil olarak anılmasının sebebi birbirlerine çok benzeyip Yuhanna İncili’nden ayrışmalarıdır. Sinoptik İncillerde İsa’nın yaşamı, ölümü, dirilişi, sözleri, öğütleri vs. Yuhanna İncili’nin aksine tekdüze bir üslupla anlatılır ve amaç Tanrı oğlu İsa Mesih hakkındaki müjdeyi yaymaktır.^[38] Sinoptik İncillere göre İsa; Musa, Eski Ahit için ne anlama geliyorsa Yeni Ahit için de o anlama gelir. Musa Yahudi Kavmine Eski Antlaşmayı getirdiği gibi İsa da Yeni Antlaşmayı getirmiştir. Yeni Yasa öncelikle dine bağlı insanlara yöneliktir ve bu yasayı meydana getiren yazılı kaideler değil, insan kalbine nakşedilmiş olan Tanrı sevgisidir.^[39]

İsa’nın müjdesi yalnızca Yahudilere değil tüm insanlığa yöneliktir. Aslında İsa çarmıha gerilerek tüm insanlığın kefaretini üstlenmiş yani insanlığın tüm günahlarını affettirmiştir. Bir insanın tek yapması gerek şey İsa’nın kefaretini kabul etmek ve bunu yaptığı takdirde İsa’nın kefaretinden yararlanabilir. Aslında Eski Ahit’te vadedilmiş Kral olan İsa^[40], Yahudiler tarafından kendilerini Roma’ya bağlılıktan kurtarıp bağımsızlıklarını kazandıracak birisi olarak düşünülüyordu.^[41] Lakin İsa, Yahudilerin düşündükleri gibi bir kral değildi ve aslında onun krallığı Göklerin Krallığı’ydı, İsa tüm insanlığı Göklerin Krallığı’na davet ediyordu. Eğer bir kişi İsa’nın kefaretini kabul ederse İsa’nın Krallığı olan Göklerin Krallığı’na girip kurtuluşa ermiş oluyordu.

b. Yuhanna İncili

Yuhanna İncili, İsa’nın “en çok sevdiği” havarisi Yuhanna tarafından Efes’te yazıldığı kabul edilir. Yuhanna’nın 65-90 yılları arasında yazıldığı tahmin edilir.^[42] Yuhanna İncili Sinoptik İncillerden belli yönlerden ayrılır. Yuhanna İncili, Sinoptik İncillerden daha mistiktir, diğerlerinin aksine İsa’yı metaforlarla anlatır. Bunun yanında diğerlerinde İsa’nın başından geçen olaylar ve söyledikleri anlatılırken Yuhanna İncili’nde İsa’nın kimliği üzerinde de durulur.^[43] Yuhanna İncilinde geçen İsa’nın kimliği, Tanrının Ebedi mesajının insan konumu olduğu yönündedir. Aslında İsa Tanrının vahyinin kendisidir; Tanrı, oğlunu bu vahyi insanlara sunsun diye göndermiştir.^[44] İsa’nın Tanrının vahyi olması durumuna aynı zamanda Tanrı’nın açımlanması da denir.

c. Resullerin İşleri

Luka İncili’nin ve Resullerin İşleri’nin ikisinin de yazarı olarak geçen Luka, iki kitapta da İsa’nın evrensel Müjdesinden bahseder. Bunun yanında Resullerin İşleri kitabında Hristiyan topluluğunun Kutsal Ruh’un gücü sayesinde nasıl güçlendiğinden ve geliştiğinden bahsedilir. Bu yüzden bu kitap “Ruhun İncili” olarak da anılır. Bununla birlikte kitap, Yahudilerin küçük bir mezhebi olarak ortaya çıkmış İsa Mesih taraftarlarının nasıl doğduğunu anlatır. Temelde Luka’nın Resullerin İşleri’nde verdiği asıl mesaj, Kutsal Ruhun Hristiyan topluluğunu şekillendirdiği ve ona yön verdiği üzerinedir.^[45]

d. Katolik Mektuplar

Katolik mektuplarında 13 adet Pavlus’un mektupları bulunur ki bu mektuplar kronolojik bakımdan Yeni Ahit’in en eski yazılarını oluşturur.^[46] Bunun yanında Katolik Mektuplarında 7 adet mektup daha bulunur. Pavlus’un mektupları genelde Roma, Korint, Galatya, Efes, Filipi, Kolose, Selanik gibi ilişkide olduğu çeşitli yerel kiliselere hitaben yazılmıştır, bunun yanında bazı özel kişilere hitap eden mektupları da bulunur.^[47]

Pavlus Hristiyanlığın yayılması açısından önemli bir kişi olduğundan hayatını bilmekte fayda vardır. Pavlus MÖ 5-10 yıllarında günümüzde Mersin sınırlarında yer alan Tarsus’ta doğdu, yani İsa’dan birazcık daha gençti. Filistin’deyken ve İsa’nın hayatta olduğu dönemde Pavlus aslında Hristiyan değil aksine katı bir Hristiyan düşmanıydı. 34 yılına doğru Şam’da yaşayan Hristiyan bir topluluğa zulmetmek için giderken ilahî bir dinî olaya tanık olur ve İsa’yı izleyenlere katılır. Büyük bir dönüm noktası yaşayan Pavlus 3 yıl inzivaya çekildi ve ardından dinin evrensel olduğunu anlaması üzerine dini yaymaya başladı. Birçok bölge dini yayan Pavlus, bu kiliselere zamanla öğüt, sorunlara çözüm vb. maksatlı mektuplar gönderdi ve bu mektuplar Yeni Ahit’in bir parçasını oluşturdu.^[48]

Pavlus’un yazılarında birçok teolojik öğüt ve düşünce yatar ama bunların temelinde “İnsanları kurtaran Tanrı lütfudur, Yahudi töresine bağlılık değil.” fikri yatar. Kurtuluş Tanrının lütfuna sahip olmadan elde edilemez, Tanrının lütfuna ermenin temel gerekliliği de İsa’ya inanmaktır.^[49] Yahudilerin beklentilerinden farklı olan bu öğreti Hristiyanlığın evrenselliğini vurgular. Hristiyanlar bu mektupları dua etmek üzere bir araya geldiklerinde okurlar.^[50]

Pavlus’un mektupları dışındaki diğer mektuplar arasında Yuhanna’nın üç kısa mektubu bulunur. Hristiyan Kutsal Kitaplarında Tanrının sevgisi hakkında en açık bilgi veren yazılar, bu mektuplardır. Bu mektuplarda “Tanrı sevgidir. Her kim sevgide kalırsa Tanrı’da kalır ve Tanrı onda kalır.” şeklinde bir ifade geçer. Bu ifadeye göre Hristiyan yaşamının temelinde Tanrı ve insan sevgisi bulunmalıdır. Sevmeyen bir kimse, ne Tanrıyı tanıyabilir ne de onu gerçek anlamıyla anlayabilir. Bu yazı aslında Yeni Ahit’in sevgi üzerinden yapıldığı gerçeğini destekler.^[51]

Pavlus’un mektupları dışındakilerden olan bir diğeri de Yakup’un mektubudur. Yakup’un mektubu, 30-50 yıllarında yazılmış Yeni Antlaşmanın en eski mektubudur. Yazarının Kudüs Yahudi-Hristiyan topluluğunun başında olan Yakup olduğu düşünülür. Yakup’un mektupları daha çok ahlakî öğütler üzerinde durur. Bu mektuplarda insanları hiçbir şekilde kayırmamaktan tutun yoksula ilgi göstermenin gerekliliğine kadar belli ahlakî konulardan bahseder ve ne yapılması gerektiğini söyler.^[52]

Yazarı meçhul olan ve 80-90 yıllarında yazılmış olan İbranilere mektupta İsa’nın insanlığı vurgulanır. Bu mektuba göre İsa bizler gibi bir insandır ama tek farkı günah işlememiş olmasıdır. İsa, Tanrı ile insan soyu arasında yapılmış Eski Ahit’in yerine geçen Yeni Ahit’in rahibidir. Tanrı’ya sunulan ilk ve son kusursuz kurbandır, Tanrı’yla insanlığın aracısıdır ve insanlığın kurtarıcısıdır. Bu mektuba göre Yahudi törelerindeki mabed, rahiplik, kurban, Ahit gibi kurumların tamamı İsa’da tamamlanır.^[53]

Son olarak Yeni Ahit’te ikisi Petrus’un biri de Yahuda’ya ait olmak üzere 3 kısa mektup daha bulunur. Bu mektuplardan Petrus’un ilk mektubunda Hristiyan yaşamının değer ve ülküleri anlatılır.^[54]

Sonuçta Yeni Ahit’te toplamda 20 mektup bulunur ve bu mektupların her biri belli olaylar üzerine yazılmış olup Hristiyanların dinlerini daha iyi anlayıp yaşamalarına yardımcı olacak yazılardır.

e. Vahiy (Apokalips Kitabı)

Yeni Ahit’in son bölümünü oluşturan Vahiy, (diğer bir ismiyle Apokalips Kitabı) Yeni Ahit’in anlaşılması en zor bölümüdür ve sadece konuyla aşina olanların anlayabileceği yazılardır. Bu bölüm; karmaşık, karanlık simgelerle doludur ve üslubu güçlüdür. Bu kitaba göre tarih; bir yandan Tanrı kavmi, diğer yandan dünyada var olan şer güçlerin sürekli devam eden savaşı olarak algılanır. Apokalips bir şeyi ortaya çıkarmak anlamına gelir, buradan da bu kitapta belli gizli şeylerin ortaya çıkarıldığı anlaşılabilir. Vahiy kitabı kutsal kent Kudüs ve gökler gürültüsü ile biter; bu kıyamette tüm insanlığı kucaklayacak Tanrı’nın evrensel ve nihai zaferidir.^[55]

Sonuç

Hristiyanlık’taki Kitabı Mukaddes, Yahudilerin de Kutsal kitabı olan Tonah’tan (Eski Ahit) ve Hristiyanlara özgü Yeni Ahit’ten oluşur. Hristiyanlar için Kitabı Mukaddes kutsal bir kitaptır. Hristiyanlık bu kitaplar üzerinden anlaşılır ve Hristiyanlar açısından büyük önem taşır. Bu yüzden Hristiyanlığı anlamak için öncelikle bu kitaplarda ne anlatıldığını bilmek gerekir.

Yeni Ahit; Sinoptik İnciller, Yuhanna’nın İncili, Resullerin İşleri, Katolik Mektupları ve Vahiy bölümlerinden; Eski Ahit ise Torah, Neviim ve Ketuviim bölümlerinden oluşur. Bu makalemde

Eski ve Yeni Ahit’in bölümlerini tarihsel süreç, anlatılanlar, üslup, Hristiyanlıkta taşıdığı değer ve karşılığı gibi konularda inceledim. Bunun üstüne temelde hüküm ve sevgi yoluyla kurtuluş olmak üzere Eski ve Yeni Ahit’i karşılaştırdım. İsa’nın müjdesinin ne anlama geldiğini ve bunlarla birlikte daha birçok şey açıkladım. Bu makalede genel anlamda Kitabı Mukaddes’in daha iyi anlaşılmasını sağladığımı düşünmekteyim, umarım okuyucu için faydalı olmuştur.

Metnin PDF haline erişmek için tıklayınız.

Kaynakça

DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant.” DWELL Community Church. http://www.dwellcc.org/teaching/6371/bible/2-corinthians/3/gary-delashmutt/2022/the-old-covenant-vs-the-new-covenant#:~:text=The%20Old%20Covenant%20refers%20to,shalt%2Fshalt%20not%22.

“Five Books of Moses.” Temple Shalom. http://www.naplestemple.org/five-books-of-moses.html#:~:text=The%20Five%20Books%20of%20Moses,someone%20special%20in%20your%20life.

Hasanoğlu, Eldar. “ERKEN DÖNEM YAHUDİ KAYNAKLARINA GÖRE TANAH’IN KANONİZE EDİLMESİ.” Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XVII, no. 32 (2015). Digital file.

“How the New Testament was created.” The British Academy. http://www.thebritishacademy.ac.uk/blog/how-new-testament-was-created/.

İslam Ansiklopedisi. http://islamansiklopedisi.org.tr/ahd-i-atik.

“Jesus Is King: What Does This Mean?” TheExaltedChrist.com. https://www.theexaltedchrist.com/exalting-christ-jesus/jesus-is-king-ruler-omnipotent#:~:text=Jesus%20is%20the%20promised%20King,question%20for%20us%20to%20understand.

“Ketuvim (Writings).” My Jewish Learning. http://www.myjewishlearning.com/article/ketuvim-writings/.

“The Messianic Hope.” The Gospel Coalition. https://www.thegospelcoalition.org/essay/the-messianic-hope/.

Michel, Thomas. Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş. Digital file.

Neusner, Jacob. Torah through the Ages: A Short History of Judaism. Digital file.

“Prophets (Nevi’im).” Jewish Learning. http://www.myjewishlearning.com/article/prophets-neviim/.

“The Synoptic Gospels – What are they?” Compellingtruth. https://www.compellingtruth.org/Synoptic-Gospels.html.

“What Are the Writings? What Is the Ketuvim?” Compellingtruth. http://www.compellingtruth.org/Writings-Ketuvim.html.

“What is the canon of the Bible and how did we get it?” Compellingtruth. http://www.compellingtruth.org/canon-Bible.html.

Yahwehsrestorationministry. “Why They Call Them Testaments.” Yahwehsrestorationministry. http://yrm.org/why-they-call-them-testaments/#:~:text=The%20word%20%E2%80%9Ctestament%E2%80%9D%20comes%20from,means%20either%20testament%20or%20covenant.

1. İslam Ansiklopedisi, “Hıristiyanlık” maddesi ↑
2. İslam Ansiklopedisi, “AHD-i ATÎK” maddesi ↑
3. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 12 ↑
4. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 15 ↑
5. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 16 ↑
6. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 17 ↑
7. Compellingtruth, “What is the canon of the Bible and how did we get it?”, (t.y.), https://www.compellingtruth.org/canon-Bible.html ↑
8. Barton, John. “How the New Testament was created”, The British Academy, 3 Şubat 2020, https://www.thebritishacademy.ac.uk/blog/how-new-testament-was-created/. ↑
9. Compellingtruth, “What is the canon of the Bible and how did we get it?” ↑
10. Ahit İngilizceye Testament diye çevrilir; bununla birlikte Eski Ahit Old Testament, Yeni Ahit New Testament diye çevrilir. Aslında “testament” sözcüğü Latince kökenli “testamentum” sözcüğünden gelir. Bu kelime “testament” veya “covenant”, “ahit” veya “antlaşma” anlamına gelir.Yahwehsrestorationministry, “Why They Call Them Testaments.”, (t.y.), http://yrm.org/why-they-call-them-testaments/#:~:text=The%20word%20%E2%80%9Ctestament%E2%80%9D%20comes%20from,means%20either%20testament%20or%20covenant ↑
11. DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant”, DWELL Community Church, 31 Temmuz 2022, https://www.dwellcc.org/teaching/6371/bible/2-corinthians/3/gary-delashmutt/2022/the-old-covenant-vs-the-new-covenant#:~:text=The%20Old%20Covenant%20refers%20to,shalt%2Fshalt%20not%22 ↑
12. DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant”, DWELL Community Church, 31 Temmuz 2022, https://www.dwellcc.org/teaching/6371/bible/2-corinthians/3/gary-delashmutt/2022/the-old-covenant-vs-the-new-covenant#:~:text=The%20Old%20Covenant%20refers%20to,shalt%2Fshalt%20not%22 ↑
13. DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant” ↑
14. DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant” ↑
15. DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant” ↑
16. DeLashmutt, Gary. “The Old Covenant vs. The New Covenant” ↑
17. Hristiyanlığa göre Eski Ahitte İsa’nın Gökler Krallığına ve Mesih olduğuna dair belirtiler vardır. Kurtarıcı Kral beklentisine Mesih Umudu da denir. Bu durum Yeni Ahit kısmında detaylı bir şekilde açıklanır. ↑
18. Compellingtruth, “What are the Writings? What is the Ketuvim?”, (t.y.), https://www.compellingtruth.org/Writings-Ketuvim.html ↑
19. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 22 ↑
20. Neusner, Torah Through the Ages: A Short History of Judaism s.21 ↑
21. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 22 ↑
22. Temple Shalom, “Five Books of Moses”, (t.y.), https://www.naplestemple.org/five-books-of-moses.html#:~:text=The%20Five%20Books%20of%20Moses,someone%20special%20in%20your%20life ↑
23. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 22-23 ↑
24. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 23 ↑
25. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 23 ↑
26. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 23-24 ↑
27. My Jewish Learning, “Prophets (Nevi’im)”, (t.y.), https://www.myjewishlearning.com/article/prophets-neviim/ ↑
28. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 25 ↑
29. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 26 ↑
30. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 26 ↑
31. Compellingtruth, “What are the Writings? What is the Ketuvim?”, (t.y.), https://www.compellingtruth.org/Writings-Ketuvim.html ↑
32. Erdal Hasanoğlu, “ERKEN DÖNEM YAHUDİ KAYNAKLARINA GÖRE TANAH’IN KANONİZE EDİLMESİ”, Sakarya Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, Cilt: XVII, Sayı: 32, s.1 .(Aralık 2015) ↑
33. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 28 ↑
34. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 32 ↑
35. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 33 ↑
36. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 33 ↑
37. Compellingtruth, “The Synoptic Gospels – What are they?”, (t.y.), https://www.compellingtruth.org/Synoptic-Gospels.html ↑
38. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 35 ↑
39. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 34-35 ↑
40. theExaltedChrist.com, “Jesus Is King: What Does This Mean?”, 26 Şubat 2020, https://www.theexaltedchrist.com/exalting-christ-jesus/jesus-is-king-ruler-omnipotent ↑
41. Alexander, “The Messianic Hope”, The Gospel Coalition, (t.y.), https://www.thegospelcoalition.org/essay/the-messianic-hope/ ↑
42. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 38 ↑
43. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 38 ↑
44. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 39 ↑
45. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 37 ↑
46. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 44 ↑
47. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 44 ↑
48. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 45 ↑
49. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 46-47 ↑
50. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 46 ↑
51. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 47 ↑
52. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 47 ↑
53. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 47 ↑
54. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 48 ↑
55. Michel, Hristiyan Tanrı Bilimine Giriş, s. 49 ↑